یادداشت‌های یک طلبه

یادداشت‌های یک طلبه

گاهی مطلبی تأثیرگذار می‌خوانم؛
سخنانی حکیمانه می‌شنوم؛
با نکاتی جالب مواجه می‌شوم ...
اینجاست که حیفم می‌آید این مطالب را از دست بدهم؛
نمی‌خواهم فراموششان کنم؛
و البته دوست دارم دیگران نیز از این مطالب بهره‌مند شود.
مخصوصاً اگر این مطالب، کلام‌الله باشند؛
یا فرمایشات معصومین علیهم‌السلام باشند.
چراکه خودشان فرموده‌اند:
إِنَّ حَدِیثَنَا یُحْیِی الْقُلُوب
حدیث ما دل‌ها را زنده کند...
این وبلاگ وسیله‌ای است برای این هدف تا چنین مطالبی ثبت‌شده و منتشر شوند.

طبقه بندی موضوعی

ترتیل در قرائت قرآن به چه معناست؟

سه شنبه, ۱۳ تیر ۱۳۹۶، ۱۱:۲۰ ب.ظ


خداوند در قرآن کریم دستور به تلاوت قرآن به‌صورت ترتیل می‌دهد:

«وَ رَتِّلِ‏ الْقُرْآنَ‏ تَرْتِیلًا»1

برخلاف تصور بعضی که "ترتیل" را صِرف تلاوت روان قرآن همراه با صوت می‌دانند، ترتیل معنای گسترده‌ای دارد که در ادامه به بیان این معانی می‌پردازیم:

 

مرحوم طریحی در مجمع البحرین می‌فرماید:

«الترتیل فی القرآن التأنی و تبین الحروف بحیث یتمکن السامع من عدها»2:

ترتیل در قرآن به معنی خواندن قرآن همراه با درنگ و بیان آشکار حروف است.

 

مرحوم علامه طباطبایی در بیان معنی ترتیل می‌فرمایند:

«ترتیل القرآن تلاوته بتبیین حروفه على توالیها»3:

ترتیل قرآن به معناى تلاوت آن است به‌نحوی‌که حروف آیات علاوه بر اینکه پشت سر هم ادا می‌شود، به‌صورت آشکار نیز تلفظ شوند.

 

بعضی گفته‌اند که: «الترتیل هو أن تقرأ على نظمه و توالیه و لا تغیر لفظا و لا تقدم مؤخرا»4:

ترتیل آن است که قرائت کنى آن را به ترتیب و پی‌درپی و تغییر لفظ ندهى و مؤخّرى را مقدّم ندارى.

 

بعضى هم گفته ‏اند: «الرتل اللین»5:

رتّل به معنای نرمى در کلام است.

 

از قطرب نقل شده:

«و المراد بهذا تحزین القلب اى اقرأه بصوت حزین»6:

مقصود از ترتیل، خواندن قرآن با صوت حزین است.

 

«وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ» أی: اقرأه على رسل و تؤدة بتبیین الحروف و إشباع الحرکات حتى یجى‏ء المتلوّ منه شبیها بالثّغر المرتّل و هو المفلّج.7

 یعنى قرآن را به‌آرامی و با آشکار کردن حروف و اشباع حرکات بخوان تا آیات قرائت‌شده با نظم خاصى بیاید و شبیه به دندان‌های پیشین باشد که منظّم و برابر است.

 

در تفسیر نمونه نیز معنی ترتیل چنین بیان‌شده:

تعبیر به ترتیل که در اصل به معنى «تنظیم» و «ترتیب موزون» است، در اینجا به معنى خواندن آیات قرآن با تأنی و نظم لازم و اداء صحیح حروف و تبیین کلمات و دقت و تأمل در مفاهیم آیات و اندیشه در نتایج آن است.8

 

در ادامه چند روایت در این زمینه بیان می‌کنیم:

از امیرالمؤمنین علیه‌السلام روایت شده که فرمودند:

«ترتیل القرآن حفظ الوقوف و بیان الحروف»9:

ترتیل قرآن عبارت است از مراعات وقف‌ها و بیان حروف.

 

از حضرت امام صادق علیه‌السلام در آیۀ وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِیلًا پرسیدند. حضرت فرمودند:

«قَالَ امیرالمؤمنین ص بَیِّنْهُ تِبْیَاناً وَ لَا تَهُذَّهُ هَذَّ الشِّعْرِ وَ لَا تَنْثُرْهُ نَثْرَ الرَّمْلِ وَ لَکِنْ أَفْزِعُوا قُلُوبَکُمُ الْقَاسِیَةَ وَ لَا یَکُنْ هَمُّ أَحَدِکُمْ آخِرَ السُّورَةِ»10:

امیرالمؤمنین صلوات اللَّه علیه فرموده: یعنى آن را خوب بیان کن (کلماتش را روشن ادا کن) و همانند شعر آن را بشتاب مخوان و مانند ریگ (هنگام خواندن) آن را پراکنده مساز، ولى دل‌های سخت خود را به‌وسیله آن به بیم و هراس افکنید و همت شما این نباشد که سوره را به آخر رساند (یعنى همت خود را در تدبر و تأمل در آیات و بکار بستن و عمل کردن آن‌ها قرار دهید نه به اینکه سوره را به آخر رسانید).

 

از امام صادق علیه‌السلام روایت شده که فرمودند:

«إِنَّ الْقُرْآنَ لَا یُقْرَأُ هَذْرَمَةً وَ لَکِنْ یُرَتَّلُ تَرْتِیلًا فَإِذَا مَرَرْتَ بِآیَةٍ فِیهَا ذِکْرُ الْجَنَّةِ فَقِفْ عِنْدَهَا وَ سَلِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ الْجَنَّةَ وَ إِذَا مَرَرْتَ بِآیَةٍ فِیهَا ذِکْرُ النَّارِ فَقِفْ عِنْدَهَا وَ تَعَوَّذْ بِاللَّهِ مِنَ النَّارِ»11:

قرآن را با شتاب و سرعت نباید خواند بلکه باید هموار و شمرده خوانده شود و هرگاه به آیه ‏اى که در آن نام بهشت برده شده است گذر کنى آنجا بایست و از خداى عزوجل بهشت را بخواه‏ و هرگاه به آیه‌ای برخورد کردى که در آن ذکر دوزخ است نزد آن بایستى و از دوزخ به خدا پناه ببری.

 

همچنین از آن حضرت روایت شده که دربارۀ آیۀ «وَ رَتِّلِ الْقُرْآنَ‏ تَرْتِیلًا» فرمودند:

«هُوَ أَنْ تَتَمَکَّثَ فِیهِ وَ تُحَسِّنَ بِهِ صَوْتَک»12:

ترتیل آن است که در قرائت تأمل و دقّت کنى و آن را با صوت خوب بخوانى.

از امّ سلمه روایت شده که:

«کان رسول الله صلى الله علیه و آله یقطع قراءة آیة آیة»13:

رسول خدا صلى الله علیه و آله در موقع تلاوت قرآن، قرائت را آیه آیه قطع می‌فرمود (یعنى سر هر آیه‌ای وقف می‌فرمود)

 

از انس حکایت شده که:

«کان یمد صوته مدا»14:

حضرت رسول صلى الله علیه و آله صداى مبارکش را در موقع قرائت قرآن می‌کشید.

 

از عایشه در مورد قرائت رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله سؤال شد. عایشه جواب داد:

«لا کسردکم هذا، لو أراد السامع أن یعدّ حروفه لعدّها»15:

قرائت حضرت مانند این پیاپى خواندن شما نبود و اگر شنونده اى مى‏خواست حروف قرائت‌شده‏ را بشمارد مى‏توانست.

 

 

بنابراین خلاصه معانی که برای ترتیل گفته شده را چنین می‌شود:

شتاب نکردن در تلاوت قرآن، بیان آشکار حروف، لینت تلاوت، قرائت آرام و پی‌درپی حروف، تغییر ندادن لفظ، رعایت ترتیب در بیان حروف و کلمات، تلاوت با صوت خوب و حزین، اشباع حرکات، مراعات وقف ها و تأمل و دقّت در آیات.


 

 پی‌نوشت:

1. سوره مزمل، آیه 4

2. مجمع البحرین، ج‏5، ص 378

3. المیزان فی تفسیر القرآن، ج‏20، ص 61

4. مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، ج‏10، ص 570

5. مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، ج‏10، ص 569

6. مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، ج‏10، ص569

7. تفسیر جوامع الجامع، ج‏4، ص 382

8. تفسیر نمونه، ج‏25، ص 167

9. مجمع البحرین، ج‏5، ص 378

10. الکافی ج 2، ص 614

11. الکافی، ج‏2، ص 617

12. مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، ج‏10، ص 569

13. مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، ج‏10، ص 569

14. مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، ج‏10، ص 569

15. تفسیر جوامع الجامع، ج‏4، ص 383

  • فرزند انقلاب

ترتیل

نظرات  (۱)

سلام

چه جمع آوری خوبی از معنای کلمه ترتیل ارائه دادید...
استفاده کردیم

خدا خیر بدهد به شما
پاسخ:
سلام. ممنون از توجهتون
بله؛ زمان زیادی برای جمع بندی این مطلب صرف کردم
انشالله که قابل استفاده باشد

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی